Po Żarnowcu zostało więcej niż wspomnienia

Elektrownia Jądrowa Żarnowiec pozostawiła trwały ślad w krajobrazie Pomorza

Była największą inwestycją przemysłową w historii północnej Polski, która miała się stać sercem nowoczesnej energetyki. Nie dziwi więc, że do regionu przyciągnęła tysiące ludzi – inżynierów, techników, pracowników budowy i ich rodziny. Znaleźli tu pracę i nowe życie.

Skala przedsięwzięcia wymagała wdrożenia wielu inwestycji towarzyszących. Powstawały osiedla, szkoły, ośrodki zdrowia i obiekty usługowe. W okolicach Żarnowca pojawiły się nowe drogi dojazdowe, linia kolejowa i inne inwestycje infrastrukturalne.

Choć do uruchomienia bloków energetycznych nigdy nie doszło, to EJŻ pozostawiła swój ślad w otaczających jezioro Żarnowieckie miejscowościach, a wiele z nich służy mieszkańcom do dziś.

Elektrownia szczytowo-pompowa Żarnowiec

Elektrownia szczytowo-pompowa zaprojektowana została jako strategiczne uzupełnienie jądrowej. Jej zadaniem było wsparcie w bezpiecznym i kontrolowanym rozruchu reaktorów, a także stabilizacja pracy całego systemu energetycznego.

Elektrownia wodna sama nie wytwarza prądu, służy jednak jako wysoko wydajny magazyn energii. W okresach nadprodukcji wykorzystywana jest do pompowania wody z jeziora Żarnowieckiego do górnego zbiornika w Czymanowie. W momencie zwiększonego zapotrzebowania na prąd woda spływa z powrotem do jeziora, napędzając turbiny i oddając zgromadzoną energię do sieci.

Dodatkowo obiekt miał pełnić rolę „mieszalnika” wód Jeziora Żarnowieckiego, które miało wchodzić w skład układu chłodzącego reaktora. Miało to zapobiegać przegrzaniu wody i poprawić warunki środowiskowe tego akwenu. Uruchomiona w 1983 roku Elektrownia Wodna Żarnowiec do dziś jest największym tego typu obiektem w Polsce.

Tunele i drogi w Wejherowie

Wśród inwestycji zrealizowanych przy okazji budowy Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu znalazło się wiele projektów drogowych. W Wejherowie, przeciętym w połowie przez linię kolejową, wybudowano dwa tunele. Pieszy, w okolicy dworca PKP i PKS, oraz pieszo-samochodowy przy osiedlu Chopina, który miał zapewnić przejazd karetek nawet przy zamkniętych szlabanach.

W planach był także trzeci tunel, jednak nie został wybudowany ze względu na rezygnację z budowy elektrowni. Aż do 2020 roku widoczny na zdjęciu tunel był jedynym przejazdem podziemnym w tym mieście.

Dworzec PKS Wejherowo

Do Żarnowca, oddalonego od Wejherowa o ponad 20 km, dojechać można było dawniej doprowadzoną w związku z inwestycją linią kolejki SKM lub autobusami.

Dworzec PKS Wejherowo, wybudowany przy stacji kolejowej, zapewnił pracownikom dogodny dojazd do pracy. Choć budowy elektrowni nie dokończono, dworzec wciąż jest jednym z najważniejszych węzłów autobusowych i posiada rozbudowaną sieć połączeń. Obsługuje ponad 20 całorocznych linii PKS Gdynia, dowożących pasażerów do miejscowości na terenie powiatu wejherowskiego, puckiego, kartuskiego i lęborskiego.

Pomnik Jakuba Wejhera

Swój ślad w krajobrazie Pomorza EJŻ zostawiła także w miejscu, które z elektrownią nie ma wiele wspólnego. W 1991 roku na Wejherowskim deptaku postawiono pomnik Jakuba Wejhera. 25 lat później rzeźba zyskała sławę za sprawą zdjęcia, na którym podobizna założyciela miasta przysypana śniegiem przypomina Dartha Vadera z „Gwiezdnych Wojen”. Mało kto wie jednak, że podstawę pomnika stanowi beton pochodzący z budowy likwidowanej już wtedy inwestycji w Żarnowcu.

Odargowo – „wioska smerfów”

Jedną z najbardziej charakterystycznych pamiątek po Żarnowcu jest wieś Odargowo, do której przeniesiono gospodarstwa ośmiu rodzin z wysiedlonego pod budowę elektrowni jądrowej Kartoszyna. Postawione domy oraz budynki gospodarcze są niemal identyczne, bo „każdy miał mieć po równo”. Gdy po pierwszej zimie w nowym miejscu mieszkańcy poskarżyli się dyrekcji elektrowni na słabej jakości dachy z eternitu, ten załatwił im dostawę nowej blachy na ich pokrycie. Na stanie dostępna była jednak tylko blacha w kolorze niebieskim, stąd przydomek „wioska smerfów”, który w języku mieszkańców pozostaje do dziś.

Reda – mieszkania dla pracowników

Najwięcej na budowie elektrowni zyskała Reda, najmłodsza miejscowość wchodząca w skład „Małego Trójmiasta”. Pod budowę mieszkań dla pracowników przekazała nieuzbrojone działki przy dzisiejszej ulicy Łąkowej. Na ich terenie powstało aż trzydzieści pięć bloków mieszkalnych. W ten sposób miasto, w którym w 1982 roku mieszkało zaledwie 6 tys. osób, w 1991 roku mogło się pochwalić ponad dwukrotnym wzrostem, do poziomu 14 tys. mieszkańców.

Gniewino – osiedle, które niemal nie powstało

Mniej szczęścia miało Gniewino. Powstać tam miał ośrodek szkoleniowy oraz osiedle liczące ok. 400 mieszkań. Do tego nowa szkoła, dom kultury, ośrodek zdrowia, drogi i kanalizacja. Ponieważ mieszkać tam miały osoby pracujące przy bieżącej obsłudze działającej już elektrowni, to inwestycje te przesunęły się na koniec kolejki. Ostatecznie wybudowano zaledwie kilka bloków liczących 48 mieszkań, a wraz z upadkiem elektrowni skończyły się pieniądze na dalsze inwestycje.